Kocaeli ve İstanbul Anadolu yakasında birkaç gecelik sert soğuk bile dış cephedeki boruları patlatmaya yetiyor. Bahçe muslukları, kombi donma koruması, yalıtım ve boş kalan evler için kış öncesi yapılacak on pratik önlem.
Marmara'da kış genellikle ılık geçer; bu yüzden tesisat donması çoğu kişinin aklına bile gelmez. Oysa Darıca, Gebze ve Tuzla'da ocak ya da şubat ayında birkaç gece arka arkaya eksi beş, eksi yedi dereceye inen sıcaklık, dış cephedeki ya da havalandırmalı boşluklardan geçen boruları patlatmaya yeter. Ersoy Tesisat olarak her soğuk dalgasının ardından aynı tabloyu görüyoruz: Patlayan bahçe musluğu, donup çatlayan yoğuşma tahliye hattı, kullanılmayan yazlık dairede zemini göle çeviren boru. İşin iyi tarafı, bu hasarların neredeyse tamamı birkaç saatlik hazırlıkla önlenebilir. İşte sırayla yapılması gerekenler.
Su donunca boruya ne olur?
Su donarken hacmi yaklaşık yüzde dokuz genişler. Kapalı bir boruda bu genişlemenin gidecek yeri yoktur; basınç boru çeperini zorlar ve en zayıf noktadan çatlatır. İlginç olan şu: Hasar genellikle donma sırasında değil, çözülme sırasında ortaya çıkar. Buz tıkacı eridiğinde çatlaktan su akmaya başlar ve ev sahibi "hava ısındı, sorun geçti" derken zemin ıslanır. Bu yüzden soğuk dalgası geçtikten sonraki günlerde evi kontrol etmek önemlidir.
1. Bahçe ve balkon musluklarını boşaltın
Dış mekân musluğu en kolay donan noktadır. Mümkünse iç taraftaki ara vanayı kapatın, dıştaki musluğu açık bırakarak hattaki suyu boşaltın ve hortumu sökün. Ara vana yoksa musluğa yalıtım kılıfı geçirin ve soğuk gecelerde çok hafif damlatarak bırakın; akan su zor donar.
2. Dış cephedeki boruları yalıtın
Bina dışından geçen su, kalorifer ve kombi gidiş dönüş boruları için hazır boru yalıtım kılıfları kullanın. Kılıfın ek yerlerini bantla kapatın; küçük bir açık bölge bile soğuk köprüsü oluşturur. Güneş gören cephelerde UV dayanımlı kılıf ya da alüminyum folyo kaplama tercih edin. Bodrum ve garaj gibi ısıtılmayan alanlardan geçen hatları da unutmayın.
3. Kombinin donma korumasını kontrol edin
Modern kombilerin tamamında donma koruması vardır; kombi içindeki su sıcaklığı belirli bir derecenin altına indiğinde kısa süre çalışarak suyu ısıtır. Ancak bu koruma yalnızca kombi fişte, gaz vanası açık ve basınç yeterliyken çalışır. Kış tatiline çıkarken kombiyi tamamen kapatmak yerine düşük sıcaklıkta ya da "tatil modunda" bırakın.
4. Kombi yoğuşma hattını ve dış tahliye borusunu koruyun
Yoğuşmalı kombilerde dışarı verilen yoğuşma suyu hortumu, cephedeki kısa bir mesafede bile donup tıkanabilir. Tıkanan hortum kombiyi arızaya düşürür. Hortumu yalıtın, mümkünse iç mekândaki bir gidere bağlayın. Aynı durum klima dış ünite tahliyesi için de geçerlidir.
5. Kalorifer tesisatının basıncını ve antifriz durumunu gözden geçirin
Petekli sistemde su dolaşıyorsa donma riski düşüktür; ama zemin içinde ya da dış duvara yakın geçen hatlar uzun kapalı dönemlerde donabilir. Uzun süre boş kalacak evlerde kalorifer suyuna tesisata uygun antifriz eklenmesi düşünülebilir. Bunu yaparken kombi üreticisinin önerilerine ve oranlara mutlaka uyulmalıdır; yanlış ürün conta ve pompayı bozar.
6. Boş kalan evleri ısıtmadan bırakmayın
Yazlık, satılık ya da uzun süre boş kalacak dairelerde en güvenli yöntem ana vanayı kapatıp tesisatı boşaltmaktır: Tüm musluklar açılır, rezervuar boşaltılır, sifonlara az miktarda antifriz dökülür. Bu mümkün değilse kombi düşük sıcaklıkta çalışır durumda bırakılır ve bir komşu ya da yakının haftada bir uğraması sağlanır.
7. Sayaç ve ana vana bölgesini koruyun
Bina girişindeki su sayaçları çoğu zaman açık bir nişte ya da bahçe duvarındadır. Sayaç camı donmayla çatlayabilir. Sayaç kutusunun içine strafor ya da yalıtım malzemesi yerleştirin; kapağı kapalı tutun. Apartmanlarda bu iş yönetimin sorumluluğundadır; kış öncesi yöneticinize hatırlatın.
8. Çatı deposu ve hidrofor hatlarını kontrol edin
Çatı arasındaki su depoları ve bağlantı boruları ısıtılmayan alanlardadır. Depo kapağının kapalı, şamandıranın çalışır ve boruların yalıtımlı olduğundan emin olun. Hidroforlu binalarda hidrofor odasının havalandırma menfezleri sert soğukta kısmen kapatılabilir; ancak gaz cihazı olan odalarda havalandırmaya kesinlikle dokunmayın.
9. Küçük kaçakları kış gelmeden onarın
Damlatan bir rakor ya da sızdıran bir vana yazın sadece rahatsız edicidir; kışın ise sürekli ıslak kalan nokta önce donar. Kış öncesi genel bir göz kontrolü yapın. Sonbahar ayrıca petek temizliği ve kombi bakımı için en uygun dönemdir; aynı ziyarette tesisatın tamamı kontrol edilebilir.
10. Acil durum planı yapın
Evdeki herkes ana su vanasının yerini ve nasıl kapatılacağını bilmeli. Vana paslanmış ve dönmüyorsa kıştan önce değiştirin; patlak anında kapanmayan bir vana zararı katlar. Tesisatçınızın numarasını kolay ulaşılır bir yere yazın.
Ayrıca bir soğuk dalgası öncesinde hava tahminlerini takip edin; meteoroloji birkaç gün önceden uyarı verir. O gece dış cephedeki muslukları hafif damlatmak, dolap kapaklarını açarak tezgâh altındaki boruların oda sıcaklığından yararlanmasını sağlamak ve kombiyi düşük de olsa çalışır durumda bırakmak, hiçbir masraf gerektirmeyen ama çoğu donma olayını önleyen basit önlemlerdir.
İşyerleri ve fabrikalar için ek önlemler
Konutlarda geçerli olan her şey işletmeler için de geçerlidir, ancak birkaç ek risk vardır. Hafta sonu ve bayram tatillerinde boş kalan fabrikalarda ısıtma kapatıldığında soyunma odaları, dış cephedeki yangın dolabı hatları ve açık alandaki hidrant hatları donma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Yangın hattının donması yalnızca boruyu patlatmaz, bir yangın anında sistemi devre dışı bırakır. Dış ortamdaki yangın hatlarında ısıtıcı kablo (heat trace) ve yalıtım birlikte kullanılmalı, hidrantların drenaj vanaları kontrol edilmelidir. Basınçlı hava hatlarında ise kondens suyu donarak hattı tıkar; kurutucunun çalıştığından ve kondens tahliyelerinin açık olduğundan emin olun. Soğutma kuleleri, dış ünite besleme hatları ve açıkta kalan proses suyu hatları için tesis sorumlusunun kış öncesi bir kontrol turu yapması, uzun bir duruşu önler. Tatil öncesi son vardiyada "kış kapanış listesi" uygulanması birçok tesiste standart hale gelmiştir.
Soğuk dalgası geçtikten sonra kontrol listesi
Hasar genellikle çözülme sırasında ortaya çıktığı için, sıcaklıklar normale döndükten sonraki iki üç gün en kritik dönemdir. Bu günlerde şunları kontrol edin: Su sayacının küçük çarkı kimse su kullanmazken dönüyor mu; kombi basıncı normal mi; bahçe ve balkon muslukları açıldığında normal akıyor mu; bodrum, garaj ve sayaç nişinde ıslaklık var mı; dış cephedeki borularda ya da yalıtım kılıfında nem izi var mı; üst katlarda su basıncı birden düştü mü? Apartmanlarda yönetici hidrofor odasını ve depo bağlantılarını kontrol etmelidir. Bu kontrollerden birinde olumsuz bir bulgu varsa kaçak büyük ihtimalle oluşmuştur ve küçükken bulunması çok daha ucuzdur.
Boru donduysa ne yapmalı?
- Ana vanayı kapatın; çözülmede su akmaya başlarsa zararı sınırlarsınız.
- Donan hattın musluğunu hafif açık bırakın; buz çözüldükçe çıkacak suyun yolu olsun.
- Donan bölgeyi saç kurutma makinesi, ılık havlu ya da sıcak su torbasıyla uçtan başlayarak yavaşça ısıtın.
- Asla pürmüz, açık alev ya da kaynar su kullanmayın; ani sıcaklık farkı boruyu çatlatır ve plastik boruları eritir.
- Çözüldükten sonra tüm hattı gözle kontrol edin; ıslaklık ya da basınç düşüşü varsa çatlak oluşmuştur.
Patlak oluştuysa ya da donan bölgeye ulaşamıyorsanız sıhhi tesisat tamiri için bizi arayın. Soğuk dalgası dönemlerinde Darıca, Gebze, Çayırova, Tuzla ve Pendik'te çağrı yoğunluğu arttığı için önceden randevu alanlara öncelik veriyoruz. Site yönetimleri ve işletmeler için kış öncesi kontrolü periyodik bakım sözleşmesi kapsamında planlıyoruz; detaylar için teklif formunu doldurabilirsiniz.